• تماس با ما: 01152221462
  • Info@hcch.ir

علل و عوامل گرایش به اعتیاد

مقدمه

كشور ايران به لحاظ جغرافيايي در منطقه اي واقع شده است كه بزرگ ترين منبع توليد مواد مخدررا در كنار خود دارد ،قرار گرفتن در مسير اصلي قاچاق اين مواد و همچنين برخورداري جامعه ايران از ويژگي هايي همچون جوان بودن جمعيت و قرار داشتن در دوران گذار و تحولات ناشي از آن جامعه ما را در برابر صدمات مرتبط با مواد مخدر آسيب پذير ساخته است گرفتار آمدن گروه بزرگي از جوانان در دام اين مواد وكاهش مستمر ميانگين سن اعتياد باعث اتخاذ سياست ها و اقدامات گسترده اي از سوي نظام جمهوري اسلامي ايران براي مقابله با تهديدات ناشي از اين مواد گرديده است كه از جمله آنها مي توان به مبارزه شديد با سوداگران مرگ اشاره كرد .

اعتياد:  عبارت است از يك حالت رواني وگاهي جسماني ناشي از تاثير دارو بر روي يك موجود زنده كه به اجبار به بروز رفتار و عكس العمل هاي خاصي در فرد مي انجامد و هميشه با يك كشش افراط آميز همراه است

ازسوي ديگر اعتياد واژه اي است كه امروزه به دليل كاستي هاي آن از اصطلاح، وابستگي به مواد، استفاده مي شود.

وابستگی: وابستگی نيز به نوبه خود به معناي تمايل شديد فرد به ادامه مصرف يك ماده مي باشد به طوري كه وابستگي به عنوان يك سندرم باليني با جنبه هاي رفتاري شناختي و فيزيولوژيكي باعث مي شود كه فرد مصرف مواد را به رفتارهاي ديگر ترجيح دهد.

سوء مصرف: بدين معناست كه اگر چه فرد نسبت به آن مواد اعتياد ندارد ولي آن را مصرف مي كند .

براي تشخيص وابستگي به مواد حداقل وجود 3 نشانه از نشانه هاي زير لازم است :

1) تحمل:  افزايش تدريجي مقدار ماده مصرفي لازم براي دستيابي به علائم مصرف آن ماده

2) پيدايش علائم ترك و در صورت عدم مصرف يا كاهش مقدار مصرف

3) تمايل دائمي به مصرف و تلاشهاي ناموفق براي كاهش يا قطع مصرف ماده

4) مختل شدن فعاليت هاي اجتماعي ، شغلي و تفريحي

 5) تداوم مصرف علي رغم آگاهي از عوارض آن

معتاد: به انساني اطلاق مي شودكه از چهار طريق خوردن ، تزريق ، دود كشيدن يا تنفس و بالاخره به مصرف يك يا چند ماده مخدر به طور مداوم مي پردازد و در صورت قطع اين عمل با مشكلات تنفسي ، رواني و رفتاري به تنهايي و يا با هم دچار مي گردد .

علل و انگيزه هاي گرايش به اعتياد

- 1  جستجوي پناهگاه :انسان كنوني با از دست دادن ارزش هاي معنوي دچار اضطراب و پريشاني گرديده است و بدنبال يافتن پناهگاه و مايه آرامشي مي باشد از اين رو زماني كه اوضاع را بر وفق مراد خود نمي بيند به سراب ها دل مي بندد.

- 2 دوستان ناسالم : تنگناهاي زندگي وبيشتر سهل انگاريها و بي دقتي ها در انتخاب دوستان موجب مي گردد كه افرادي به حريم خانواده ها و منازل راه يابند كه هيچ نوع شايستگي دوستي و آشنايي در آنها وجود ندارد اينان همان افرادي هستند كه معاشران خود را به راه هاي انحراف اعتياد و آلودگي ها سوق مي دهند .

- 3 كام جويي در عالم خيال:  مواد مخدر ، انسان ها در عالم خيال سير مي دهد و آنها را از واقعيت هاي زندگي دور نگه مي دارد از اين رو كاميابي خيالي و تسكين خاطر موقتي براي كساني كه در صحنه هاي واقعي زندگي موفقيتي به دست نياورده اند عاملي جهت روي آوردن به اين گونه مواد به شمار مي آيد.

- 4 بيكاري و اشتغال كاذب

- 5 سابقه اعتياد در خانواده

- 6 كنجكاوي و حساسيت دوران بلوغ

- 7 محروميت در خانه وخانواده

- 8 آزادي بيش از حد

- 9 فقدان ايمان ودرك فضائل انساني

- 10 محيط مساعد

- 11 خانواده از هم پاشيده و متزلزل

بدين ترتيب، عواملي كه موجب اعتياد مي گردند عبارتند از :

  • كمبود اعتماد به نفس :مانند فردي كه در مقابل درخواست دوستانش براي كشيدن حشيش جرات مخالفت ندارد
  • ناراحتي رواني : كسي كه ناراحتي اعصاب دارد وبراي كاهش افسردگي خود مواد مصرف ميكند
  • درد يا بيماري جسمي مزمن : مانند فردي كه دچار پا درد است يا كودكي كه گوش درد دارد و به جاي درمان توسط پزشك خود فرد يا خانواده او به اشتباه از ترياك استفاده مي كنند

 

عواملي كه مربوط به شرايط فرد ومحيط خارجي است :

- 1 عوامل مخاطره آميز فردي

الف : دوره نوجواني : مخاطره آميزترين دوران زندگي از نظر شروع به مصرف مواد مخدر دوره نوجواني- دوره انتقال از كودكي به بزرگسالي و كسب هويت فردي و اجتماعي- به شمار ميآيد.

ب : صفات شخصيتي : عوامل مختلف شخصيتي با مصرف مواد ارتباط دارند وبرخي از صفات پيش بيني كننده احتمال اعتياد هستند از جمله عدم پذيرش ارزش هاي نسبي و رايج، مقاومت در مقابل منابع قدرت، نياز شديد به استقلال، صفات ضد اجتماعي، پرخاشگري شديد، احساس فقدان كنترل بر زندگي خود، اعتماد به نفس پايين، فقدان مهارت هاي اجتماعي و انضباطي .

ج: اختلالات رواني:  در 70 درصد موارد اعتياد با اختلالات ديگر روانپزشكي نيز همراه است .

د: نگرش مثبت به مواد مخدر : افرادي كه نگرشي مثبت يا خنثي به مواد مخدر دارند بيش از كساني كه ديدگاهشان منفي است در خطر اعتياد قرار دارند مانند كساني كه از اين مواد جهت كسب بزرگي، رفع دردهاي جسمي و خستگي و كسب آرامش رواني استفاده مي كنند .

-2 عوامل مخاطره آميز محيطی

الف : خانواده : خانواده اولين مكان رشد شخصيت ، تشكيل باورها و كسب الگوهاي رفتاري براي فرد است از اين رو، ناآگاهي والدين، ارتباط ضعيف والدين با فرزندان، فقدان انضباط در خانواده، خانواده متشنج يا آشفته و از هم گسيخته از نقش بسزايي در گرايش به مواد مخدر برخوردارند.

ب: دوستان : در 60 درصد موارد اولين مصرف مواد به دنبال تعارف دوستان رخ مي دهد چنانكه كه ارتباط ودوستي با همسالان مبتلا به سوء مصرف مواد عامل مستعد كننده مهمي براي ابتلاي نوجوانان به اعتياد به شمار مي آيد و مصرف كنندگان اين مواد براي گرفتن تائيدي جهت رفتار خود از دوستان سعي مي كنند آنان را نيز به اين عمل وادار نمايند .

-3 عوامل مخاطره آميز اجتماعي

الف- مصرف مواد به عنوان يك هنجار اجتماعي : در جوامعي كه مصرف مواد نه تنها ضد ارزش تلقي نمي شود بلكه جزئي از آداب و سنن جامعه و يا نشان تمدن و تشخص و وسيله احترام و پذيرايي است به فراگير شدن آن خواهد انجاميد .

ب- كمبود امكانات فرهنگي ، ورزشي ،تفريحي : كمبود امكانات لازم براي ارضاي نيازهاي طبيعي ، رواني و اجتماعي نوجوانان و جوانان از قبيل كنجكاوي، تنوع طلبي، هيجان ، ماجرا جويي و ... به گسترش استعمال اين مواد كمك خواهد كرد .

ج- عدم دسترسي به سيتسم هاي خدماتي ، حمايتي ، مشاوره اي و درماني :فقدان امكانات لازم و عدم دسترسي به خدماتي كه در چنين مواقعي بتوان فرد را از نظر رواني مالي ، شغلي ، بهداشتي و اجتماعي حمايت نمود به افزايش گستره اين مواد منجر خواهد شد.

د- توسعه صنعتي جامعه ، فقدان مهارت كافي ، كمبود فرصت هاي شغلي و محروميت اقتصادي : توسعه صنعتي ، جوامع را به سمت شهري شدن و مهاجرت از روستاها به شهرها سوق مي دهد .مهاجرت باعث مي شود تا فرد با موانع جديدي برخورد نمايد و در صورت ناكامي و ناآگاهي به مصرف اين گونه مواد روي آورد .

 مراحل اعتياد

اعتياد به هر شكلي كه باشد معمولا طي يك دوره سه مرحله اي انجام مي گيرد:

- 1 مرحله آشنايي : در اين مرحله شخص در اثر مسامحه يا تشويق ديگران يا ميل به انجام يك كار تفريحي يا كنجكاوي يا علل ديگر مانند كسب لذت با مصرف مواد مخدر آشنا مي شو د.

- 2 مرحله ميل به افزايش مصرف مواد:  در اين مرحله بدن هر روز به دريافت مواد بيشتر نياز پيدا مي كند بعد از مدتها استفاده نامرتب از مواد مخدر شخص دچار شك وترديد مي شود و براي رهايي از آن دست به مبارزه با اميال خود مي زند .

- 3 مرحله اعتياد (بيماری) : در اين مرحله بعد از شك و ترديد و شايد مدتي ترك اعتياد شخص سرانجام به مرحله اعتياد واقعي مي رسد كه اگر مواد مخدر بدون رعايت ترتيبات لازم ناگهان قطع شود نشانه هاي سندرم محروميت بروز مي كند.

عوارض اعتياد

- 1 عوارض جسمي: اگر مصرف روزانه شخص معتاد متوقف گردد پس از گذشت ده تا دوازده ساعت عوارض جسمي و ناراحتي هاي عصبي ، اضطراب ، بي قراري ، عطسه ، ريزش مكرر آب از بيني و چشم ، ناراحتي عضلاني ، فشار شديد در ستون فقرات ، دل درد و دل پيچه ، بي اشتهايي ، استفراغ مكرر ، لاغري و كاهش وزن نمودار مي گردد.

-2 عوارض رواني: شخص معتاد فاقد تعادل رواني است و لاابالي گري، عدم توجه به اصول و مقررات جامعه ، تسليم شدن در برابر پيشامد ها، ضعف اراده ، بي توجهي به مسئوليت هاي فردي و اجتماعي از خصوصيات رفتاري او به شمار مي آيد .

معتادان از لحاظ عاطفي، نابالغ ، عصيانگر ، بي قرار و داراي احساسات خصومت زا هستند افرادي مضطربند كه احساس بي كفايتي و تنهايي مي كنند به اين واكنش ها و تمايلات پسيكونوروتيك و پسيكوپاتيك را مي توان در آنها تشخيص داد . اصل اتكاي رواني مقدم بر تاثير اعتياد بر جسم است زيرا شخص معتاد پيش از آنكه تعادل جسماني خود را از دست بدهد تعادل رواني خود را تا رسيدن به دارو از دست مي دهد.

-3 عوارض اجتماعي: معتادان نه تنها مولد و سازنده نيستند بلكه مصرف كنندگاني هستند كه غير از ضرر اجتماعي، هنري ندارند فرد معتاد نسبت به اعضاي خانواده خود احساس مسئوليت نمي كند موقعيت اجتماعي اومتزلزل است به ديگران اعتماد ندارد برآوردن نيازهاي خود را مقدم برديگران مي داند روابط اجتماعي او بسيار سطحي وتصنعي است و به ندرت مي تواند پيوند هاي مستحكم عاطفي و وفاداري و تعهد داشته باشد چنين فردي فقط براي كسي كه بتواند براي او مواد مخدر تهيه كند اهميت قايل است بدين ترتيب ارتكاب جرائم معتادان به علت ضعف روابط انساني روز به روز بيشتر مي شود و به همين دليل اعتماد عمومي واهميت اجتماعي به خطر مي افتد، زيرا بيشتر معتادان براي تامين مخارج مصرف مواد مخدر خود به راه هاي نادرستي نظير دزدي ، تجاوز به ديگران ، وآدمكشي روي مي آورند.

روش هاي پيشگيري از اعتياد

مهمترين روشهاي پيشگيري از اعتياد( توسط خانواده ، مدرسه ، رسانه ، دستگاه هاي مسئول بهداشت و . . ) را مي توان در قالب محورهاي زير خلاصه كرد:

- 1 تاثير بر ارزش ها و نگرشها : تغيير نگرش هاي مثبت وتثبيت نگرش هاي منفي نسبت به مصرف مواد مخدر

- 2 آموزش مهارت هاي اجتماعي و تطابق با استرس ها :مهارت هاي اجتماعي به معناي توانايي انطباق كافي در روابط بين فردي است از اين رو با افزايش مهارت هاي اجتماعي مي توان فرد را به پيش بيني عواقب رفتار خود و ديگران هدايت كرد اين توانايي موجب تنظيم رفتار فرد و دروني كردن تشويق ها و تنبيه ها و در نتيجه تغيير رفتاري او مي شود مطالعات نيز ثابت كرده كه آموزش مهارت هاي اجتماعي منجر به كاهش سوء مصرف مواد مخدر ودر نتيجه افت پرخاشگري، انزوا ، و فرار از مدرسه وخانه مي شود و سرقت را هم كاهش مي دهد.

 بدين ترتيب مهمترين مهارت هاي اجتماعي عبارتند از :

الف) مهارتهاي ارتباطي.

ب) توانايي اظهار نظر.

ج) توانايي مخالفت و رد كردن.(مهارت نه گفتن و مهارت قاطعیت)

-3 شناسايي افراد در معرض خطر و انجام اقدامات لازم : ضروري است كه كساني را كه با ارزش ها و ساختارهاي اجتماعي ( خانواده ، مدرسه ، مذهب ) پيوندي ندارند شناسايي و مورد توجه قرار داد. همچنين به افراد درگير با استرس هاي گوناگون از قبيل( مرگ والدين ، بيماري ، بلاياي طبيعي ، مهاجرت ، اخراج از مدرسه ، فرار از خانه ) كه معمولا منجر به بروز واكنشهاي حاد رواني مي شوند و مدتي طول مي كشد تا فرد با شرايط جديد سازگار گردد در مورد عدم استفاده از مواد مخدر جهت كاهش درد و زجر هشدار داده شود .

-4 ارضاي نياز هاي اجتماعي و رواني نوجوانان.

-5 آموزش مقاومت در مقابل فشارهاي دوستان.

-6 فعاليت هاي پيشگيري متمركز بر آموزش و آگاه سازي والدين.

-7 آموزش اطلاعات لازم در مورد مواد مخدر.

-8 آموزش الگوي خوب بودن.

-9 تشويق فعاليت هاي سالم و خلاق.

-10 اجراي فعاليت هاي پيشگيري از طريق مدرسه و معلمان.

 

وحیده میردار (کارشناس سلامت روان )

 

 

 

منابع :

  • برژره ژان ، اعتياد و شخصيت، چاپ 1368
  • پورافكاري، نصرت اله ( 1378 ) به نقل از كاپلان و سادوك ، خلاصه روانپزشكي علوم رفتاري ، روانپزشكي باليني
  • پيران ،پرويز ( 1368 ) بررسي اعتياد و باز پروري معتادان ، معاونت پژوهشي دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
  • دادگران ، محمود ( 1361 )، علل اعتياد به مواد مخدر در ايران، سازمان صدا و سيما
  • رحيمي ، موقر ، آفرين و همكاران ( 1376 ) راهنماي پيشگيري و درمان اعتياد .

ستوده ، هدايت ( 1373 ) مقدمه اي بر آسيب شناسي اجتماعي

خواندن 320 دفعه
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

About The Author

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.