چهارشنبه, 03 دی 1399 09:27

سوالات رایج و آنچه باید در مورد واکسن و واکسیناسیون کرونا بدانیم

نوشته شده توسط
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

 

چگونه بیمار می شویم و سیستم ایمنی بدن چگونه از ما محافظت می کند؟

عوامل بیماریزای عفونی متعدد وقتی وارد بدن انسان می شوند شروع به تکثیر کرده و سپس به بافتها و اندام های بدن گسترش یافته و سبب آسیب عملکرد اعضای مختلف در بدن می شوند. این اختلال عملکرد به شکل های مختلف خود را نشان می دهد و مشخص می کند که فرد بیمار شده است و نشانه های بیماری مانند تب، بی اشتهایی، سردرد، اسهال و سرفه و تنگی نفس ظاهر می شوند. از طرف دیگر سیستم ایمنی بدن بر اساس ماهیت خود شروع به مقابله می نماید و تغییراتی می کند تا بتواند جلوی انتشار بیشتر بیماری را بگیرد. آماده شدن سیستم ایمنی برای جلوگیری از رشد عامل بیماری به طور معمول حدود 10 روز طول می کشد لذا فرصت از دست رفته و بیماری آنقدر پیشرفت کرده که دیگر دیر شده و بیماری بروز کرده است.

در خیلی از بیماریهای عفونی اگر فرد از بیماری بهبود بیابد سیستم ایمنی بدلیل حافظه ایجاد شده در دفعات بعد که آن عامل بیماریزا بخواهد وارد بدن شود خیلی سریع فعال می شود و قبل از اینکه دیر شود و بیماری پیشرفت کند خیلی سریع سبب نابودی عامل بیماریزا شده و فرد سالم می ماند.

در زمان های قدیم که واکسنی وجود نداشت انسان ها مبتلا به بیماری می شدند تعداد زیادی از آنها می مردند و یا دچار معلولیت می شدند و مابقی که بهبود پیدا می کردند ، نسبت به آن بیماری  ممکن بود تا مدتی یا برای همه عمر مصون و ایمن شوند.

 

واکسن چیست و چه نقشی در سلامت مردم دارد؟

واکسن ها در واقع حاصل پیشرفت علم و دانش هستند. با روش های بسیار دقیق عامل بیماریزا را تغییراتی می دهند که نتواند سبب بیماری بشود ولی خاصیت تحریک سیستم ایمنی را داشته باشد. در این حالت وقتی برای  فردی  واکسن تجویز می شود ،  به سیستم ایمنی فرد فرصت داده می شود تا خودش را آماده کند و حافظه ایمنی ایجاد کند تا اگر در روزها یا ماههای آینده با عامل بیماریزای اصلی مواجه شد به سرعت جلوی تکثیر و بیماریزایی آن را بگیرد و فرد همچنان سالم بماند. این اصل اساسی در ایجاد مصونیت و ایمنی انسان است. پس ما انسانها دو راه در پیش رو داریم یا اینکه رنج بیماری را متحمل شویم و به طور طبیعی با دادن تلفات و تحمل درد و رنج بیماری نسبت آن بیماری مصونیت پیدا کنیم و یا اینکه با واکسن زدن قبل از مبتلا شدن خودمان را ایمن کنیم و بدون تحمل رنج و تلفات بیماری به همان میزان مصونیت و ایمنی برسیم.

تجربه COVID-19 نشان داد که برای رسیدن به ایمنی و مصونیت طبیعی باید تلفات و مرگ و میر بسیار بدهیم تا بعد از چند سال بتدریج بیماری کاهش یابد ولی با واکسیناسیون وسیع می توانیم جلوی پیشرفت و گسترش بیماری را بگیریم و سلامت جامعه را حفظ نماییم.

 

واکسن ها چگونه تولید می شوند؟

روش های معمول که سالیان طولانی مورد استفاده برای تولید واکسن بود عبارت بودند از تکثیر عامل بیماریزا (باکتری یا ویروس) و سپس غیر فعال کردن یا کشتن آن و یا ضعیف کردن و از بین بردن قابلیت بیماریزایی آن. مثال برای واکسن های کشته یا غیر فعال شده می توان از واکسن سیاه سرفه یا آنفلوانزا نام برد و برای واکسن زنده ضعیف شده می توان از واکسن فلج اطفال یا سرخک نام برد. گاهی عامل بیماریزا از خود سم تولید می کند که آن سم سبب علایم بیماری می شود و برای تولید واکسن سم آن میکروب را غیر فعال می کنند مثل واکسن دیفتری یا کزاز.

روش های جدیدتر تولید واکسن با روش های پیچیده تر انجام می شود که بخشی از میکرو ارگانیسم که سبب تحریک سیستم ایمنی می شود را جدا می کنند و آن را بعنوان واکسن استفاده می کنند مثل واکسن هپاتیت ب. در روش های جدیدتر ویروس های غیر بیماریزا را بعنوان حامل(Vector) بخشی از میکروارگانیسم مورد نظر استفاده می کنند و سبب تحریک سیستم ایمنی می شوند. واکسن علیه بیماری ابولا در آفریقا مثال این روش است. در جدیدترین روش تولید واکسن بخشی از ژن ویروس که سبب تحریک سیستم ایمنی می شود شناسایی و آن را بدون استفاده از ویروس حامل بعنوان واکسن استفاده می کنند که به این نوع واکسن ها اصطلاحا واکسن های  تهیه شده با روش های مهندسی ژنتیک می گویند.

در تولید واکسن علیه بیماری کرونای جدید یا کووید 19 از همه روش های مختلف تولید واکسن استفاده شده است و کمپانی های مختلف هر کدام از یک روش برای تولید واکسن استفاده کرده اند.

 

چگونه از موثر بودن و بی خطر بودن واکسن ها اطمینان حاصل می شود؟

تولید واکسن یک کار بسیار دقیق و پیچیده علمی است و تحت نظارت و رعایت پروتکل های دقیق انجام می شود. محققین بعد از مطالعه دقیق روی عامل بیماری و شناخت نحوه بیماریزایی آن و یافتن بهترین حالت برای تحریک سیستم ایمنی بدن انسان، کار آزمایش نمونه تحقیقاتی واکسن را در آزمایشگاه انجام می دهند. در صورتیکه نتایج رضایت بخش بود مطالعه روی نمونه های حیوانی طبق استانداردهای تعیین شده انجام می شود. نمونه هاییکه بتوانند تاییدیه های اثربخشی و تحریک مناسب سیستم ایمنی در حیوان و بی خطر بودن را کسب کنند موفق می شوند مجوز ورود به مرحله مطالعات انسانی را دریافت نمایند. در نهایت طی چند مرحله آزمایش و واکسن زدن به افراد داوطلب و رعایت دقیق مرحله به مرحله، یک واکسن می تواند به دنیا معرفی شود.

دستگاه های نظارتی متعددی داخل و خارج از کمپانی تولید کننده واکسن وجود دارند که بر رعایت ضوابط و نتایج مرحله به مرحله نظارت دارند. بسیاری از اوقات دهها نمونه تحقیقاتی واکسن در حین طی مراحل مختلف تولید کنار گذاشته می شوند و دلیل آن عدم توانایی در اثبات اثربخشی کافی و یا بی خطر بودن است.

در کشورمان تمامی واکسن های تولید داخل و یا وارداتی از همین کانال های نظارتی عبور می کنند و سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، در نهایت تاییدیه و مجوز مصرف واکسن ها را صادر می نماید.

 

چرا برخی واکسن ها بیش از یک نوبت زده می شود؟

در طی مراحل مطالعاتی مشخص می شود که سیستم ایمنی بدن برای اینکه به اندازه کافی تحریک شود و برای مدت طولانی فعال بماند و سبب مصونیت طولانی در انسان شود باید در فواصل زمانی بیش از یک نوبت تجویز شود.  برخی واکسن ها مثل واکسن ب ث ژ (برای بیماری سل) و یا واکسن سرخک با یک یا 2 نوبت کفایت می کنند اما برخی دیگر از واکسن ها برای تحریک قوی و طولانی مدت، نیاز به تکرار دارند مثل واکسن خوراکی فلج اطفال یا واکسن دیفتری، کزاز و سیاه سرفه.

 

واکسن های در حال ساخت علیه کرونا در مناطق مختلف دنیا، از چه انواعی هستند؟

در طی ماههای گذشته محققین تولید واکسن از همه روش های مختلف کار بر روی ویروس کرونا را آغاز کردند تا هر چه سریعتر به واکسن موثر علیه این بیماری دسترسی حاصل شود. در حال حاضر بیش از 200 شرکت تحقیقاتی علمی در کشورهای متعدد در حال تحقیق  و تولید واکسن هستند. برخی از شرکتها موفقیت بیشتری داشته و توانسته اند به مراحل مطالعات انسانی نیز برسند و از ابتدای تابستان 1399کارآزمایی های بالینی روی انسان آغاز شده است. قابل ذکر است که فقط واکسن های ژنتیکی نیاز به زنجیره سرمای مخصوص در دمای زیر صفر درجه سانتیگراد دارند و بقیه واکسن ها می توانند در دمای معمول یخچال همانند سایر واکسن های موجود استفاده شوند.

واکسن هایی که تا اول دی ماه 1399 موفق به دریافت تاییدیه مصرف شده اند و یا در شرف دستیابی به تاییدیه نهایی مصرف هستند عبارتند از:

  • واکسن تولیدی مشترک شرکت های آمریکایی و آلمانی به نام فایزر-بیو ان تک Pfizer-BioNtech. این واکسن از نوع واکسن های ژنتیکی است و برای نگهداری و حمل و نقل نیاز به شرایط حرارتی ویژه حدود منفی 70 درجه سانتیگراد دارد. این واکسن در دو نوبت به فاصله 21 روز تزریق می شود. در حال حاضر دو کشور آمریکا و انگلستان استفاده از این واکسن را آغاز کرده اند و در کشورهای دیگری مانند کانادا، سنگاپور، عربستان، امارات متحده عربی، کویت و بحرین تاییدیه مصرف گرفته است.
  • واکسن تولیدی شرکت آمریکایی به نام مودرنا Moderna. این واکسن هم از نوع ژنتیکی است و استفاده آن از اول دی 1399 در آمریکا آغاز می شود. این واکسن برای نگهداری و حمل و نقل نیاز به حرارت منفی 20 درجه سانتیگراد دارد ولی تا یک ماه می تواند در دمای یخچال 8-2 درجه نیز کارایی خود را حفظ نماید. این واکسن نیز 2 نوبت به فاصله 28 روز تزریق می شود. علاوه بر آمریکا، اتحادیه اروپا برای 160 میلیون دوز از این واکسن قرار داد بسته است.
  • واکسن تولیدی شرکت چینی به نام سینووک Sinovac . این واکسن از نوع ویروس غیرفعال شده است. این واکسن در کشورهای مختلف مانند ترکیه و برزیل مطالعه بالینی شده است. تعداد زیادی از کشورها برای تولید مشترک آن مانند برزیل و اندونزی و هند که از تولید کنندگان بزرگ واکسن هستند قرارداد بسته اند. در کشور چین در حال استفاده محدود است و اندونزی اولین محموله آن را برای مصرف وارد کرده است. دو نوبت واکسن به فاصله 2 هفته تزریق می شود. در دمای یخچال نگهداری می شود.
  • واکسن تولیدی شرکتهای چینی سینوفارم Sinopharm در شهرهای ووهان و پکن. این واکسن نیز از نوع غیر فعال شده است. در بحرین و امارات متحده عربی تاییدیه مصرف گرفته و تا کنون در کشور چین مصرف شده است. دو نوبت واکسن به فاصله 3 هفته تزریق می شود. در دمای یخچال نگهداری می شود.
  • واکسن تولیدی شرکت چینی کانسینو CanSino. این واکسن بر مبنای استفاده از یک ویروس غیرفعال شده بعنوان حامل آنتی ژن واکسن است. از آدنوویروس غیرفعال شده بعنوان حامل استفاده می کند. این واکسن از تابستان در نیروهای نظامی چین در حال مصرف است. مطالعه بالینی در کشورهای عربستان، پاکستان و روسیه در حال انجام است. این واکسن فقط یک نوبت تزریق می شود.  در دمای یخچال نگهداری می شود.
  • واکسن تولیدی شرکت روسی گامالیا Gameleya به نام اسپوتنیک پنج. این واکسن بر مبنای استفاده از یک ویروس غیرفعال شده بعنوان حامل آنتی ژن واکسن است. از آدنوویروس غیرفعال شده بعنوان حامل استفاده می کند. 2 نوبت از واکسن به فاصله 3 هفته تزریق می شود. در حال مطالعه جهت تولید نوع قابل نگهداری در دمای یخچال هستند ولی در حال حاضر واکسن آنها باید در فریزر نگهداری شود.
  • واکسن تولیدی شرکت انگلیسی سوئدی آکسفورد-آسترازنکا Oxford/AstraZeneca. این واکسن بر مبنای استفاده از یک ویروس غیرفعال شده بعنوان حامل آنتی ژن واکسن است. از آدنوویروس غیرفعال شده بعنوان حامل استفاده می کند. 2 نوبت از واکسن به فاصله 4 هفته تزریق می شود. مطالعات این واکسن در کشورهای مختلفی انجام شدهو برای تولید 2 میلیارد دوز واکسن تا انتهای سال آینده برنامه ریزی کرده است. در دمای یخچال نگهداری می شود.
  • واکسن تولیدی شرکت آمریکایی جانسون و جانسون Johnson & Johanson. این واکسن بر مبنای استفاده از یک ویروس غیرفعال شده بعنوان حامل آنتی ژن واکسن است. از آدنوویروس غیرفعال شده بعنوان حامل استفاده می کند. در حال بررسی ارجحیت و کارایی استفاده یک نوبت و یا دو نوبت واکسن هستند. در دمای یخچال نگهداری می شود.
  • واکسن تولیدی شرکت آمریکایی نوواوکس Novavax. این واکسن بر مبنای تکثیر بخشی از ویروس در محیط کشت سلولی تولید می شود. دو نوبت واکسن به فاصله 21 روز تزریق می شود. در دمای یخچال نگهداری می شود.
  • واکسن تولیدی شرکت بهارات هندوستان Bharat Biotech. این واکسن از نوع ویروس غیرفعال شده است. در حال حاضر مطالعه روی 25800 نفر در گروه سنی بالای 18 سال در حال انجام است و در ماههای آینده نتایج آن روشن می شود. دو نوبت واکسن به فاصله 28 روز تزریق می شود. در دمای یخچال نگهداری می شود.

 

مطالعات تولید واکسن کرونا در داخل کشور در چه مرحله ای هستند؟

تا اول دی ماه فقط یک شرکت تاییدیه سازمان غذا و دارو برای شروع مطالعه بالینی فاز اول را دریافت کرده است. واکسن مورد بررسی از نوع ویروس غیرفعال شده است و در دو نوبت به فاصله 4 هفته تزریق می شود. در فاز اول مطالعات بالینی، هدف تایید بی خطری واکسن و در ضمن بررسی ایمنی زایی آن است. تعداد افراد مورد بررسی در مطالعات فاز اول حدود 50 نفر است که در صورت تایید نتایج فاز دوم مطالعه با جمعیت بیشتر آغاز خواهد شد.

تعداد 5 شرکت ایرانی دیگر در حال انجام مطالعات فاز قبل بالینی هستند و انتظار می رود در نیمه اول دی ماه حداقل یکی از آنها مجوز شروع فاز اول مطالعه بالینی را دریافت نماید. 

 

 

 

آیا کشورمان سابقه ای در تولید واکسن داشته است؟

بله ، انستیتو پاستور ایران و موسسه تحقیقات واکسن و سرم سازی رازی سابقه نزدیک به یک صد سال در تولید انواع واکسن های دامی و انسانی دارند و بسیاری از واکسن های دوران کودکی در داخل کشور تولید می شوند. علاوه بر این در دهه اخیر سرمایه گذاری مناسبی برای ورود بخش خصوصی به امر تولید واکسن انجام شده و در زمینه تولید واکسن کرونا در ایران، هم بخش دولتی و هم بخش خصوصی فعال هستند.

 

تهیه کننده: معاونت بهداشت، مرکز مدیریت بیماریهای واگیر، اداره بیماریهای قابل پیشگیری با واکسن

خواندن 97 دفعه

تماس با ما

سایت های مفید

7276756
امروز
دیروز
این هفته
هفته قبل
این ماه
ماه قبل
کل بازدید
565
1807
12013
12013
50417
67533
7276756

پیش بینی امروز
1104


آی پی شما54.236.62.49