• تماس با ما: 01152221462
  • Info@hcch.ir

ديابت و پوكي استخوان
بيماري كه در آن توده استخواني كم و
متعاقب آن بسيار شكننده خواهند شد
انواع ديابت
ديابت نوع 1 ، بدليل پاسخ سيستم ايمني بدن عليه سلول هاي كه انسولين توليد ميكند، ايجاد مي گردد و منجر به عدم توليد انسولين در بدن مي شود .
بيماراني كه نوع 1 ديابت را دارند، روزانه تزريقات انسولين انجام ميدهند تا سطح گلوكز خون را كنترل كنند.
ديابت نوع 2 ، اين نوع ديابت سبب 09 درصد از علل ديابت است. ويژگي اين نوع ديابت اين است كه مقاومت به انسولين و يا كمبود انسولين وجود دارد .
ديابت بارداري، نيز نوعي از ديابت است و شامل سطح بالاي گلوكز در خون در دوران حاملگي است. در اين نوع ريسك بروز عوارض در مادر و فرر زنرد برالا
ميبرد.
به چه دليل در بيمارني كه ديابت دارند؛ خطر ابتلا به استئوپروسيس و متعاقب آن بروز شكستگي بالا ميرود ؟
اگرچه تحقيقات زيادي نياز است تا دقيقا رابطه ي بين بيماري ديابت و پوكي استخوان را نشان بدهد؛ اما اكثر تحقيقات نشان دهد سرممرتري
استخوان در صورت بروز ديابت در معرض خطر قرار ميگيرد. پاسخ كليدي اين سوال اثر متقابل بين استخوان و انسولين است ، هر چند استفاد ه از داروهراي
ضد ديابت نيز سبب افزايش خطر شكستگي استخوان مي شود . از طرف ديگر بروز عوارض ديابت نيز منجر به افزايش خطر بروز شكستگي اسرترخروان مر ي
شود .
ديابت چيست؟
ديابت ) بيماري مرض قند ( يك بيماري متابوليك است كه در آن هورمون انسولين از پانكراس توليد نمي شود و يا
بدن قادر نيست كه از انسولين ساخته شده به خوبي استفاده كند. به همين دليل سطح گلوكز در خون بالا مريررود.
سطح بالاي گلوكز در دراز مدت به بدن آسيب ميزند و منجر به آسيب هاي جدي و ناتواني براي ارگان هاي بدن و
بافت ها مي شود . با توجه به آنكه وقوع نوع 2 ديابت در سطح خطر و هشدار ميباشد هم اكنون مديرريرت پروكري
استخوان در افرادي كه مبتم به بيماري ديابت مي باشند از اهميت ويژه ايي برخوردار است . تخمين زده مي شرود
كه بيش از 514 ميليون نفر در جهان مبتم به ديابت هستند، و اين رقم در سال 2959 تقريبا 44 درصرد افرزايرش
خواهد داشت.
آيا من در معرض خطر هستم؟
هيچ توصيه خاصي براي غربالگري پوكي استخوان در بيماران ديابت نوع 2 وجود ندارد. به همين دليل براي بيماران ديابتي تحت نظر پزشك معالجشان ) هر زمان كه مناسب بود ( تسرت برررسري
پوكي استخوان درخواست مي گردد . در صورت استفاده از ابزار فركس - كه بر اساس عوامل خطر مستقل ، خطر ده ساله شكستگي محاسبه مي گردد – در بيماران ديابتري نروع 1 ) بردلريرل
استئوپروز ثانويه ( ممكن است خطر شكستگي افزايش پيدا كند و در بيماران مبتم به ديابت نوع 2 خطر شكستگي كمتر محاسبه گردد كه پزشكان لازم است اين مورد را در هنگام استفاده از ابزار
فركس مد نظر داشته باشند .
عوامل خطر مرتبط با ديابت كه در بروز شكستگي ناشي از پوكي استخوان موثر هستند :
· عدم كنترل مناسب قند خون و مراقبت ضعيف بيماري
· كاهش بينايي به دليل افزايش خطر شكستگي
· ضعف حفظ تعادل، با توجه به زخم پاها و آسيب عصبي
· كم تحركي ) بدليل عادت و شيوه زندگي ناسالم بيماران ديابتي و محدوديت حركتي بدليل وزن زياد (
· كاهش قند خون
نكات مهم در حفظ سلامت استخوان
استراتژي براي پيشگيري و درمان پوكي استخوان در افرادي كه ديابت دارند، بسيار شبيه به افرادي هستند كه ديابت ندارند. توصيه هاي مهم به شرح زير است:
رژيم غذايي سالم با كلسيم و ويتامين D زياد
كلسيم در مواد غذايي زيادي به خصوص در محصولات لبني يافت ميشود. اگرچه در اكثر راهنما هاي تغذيه اي دريافت دوز كلسيم بر اساس سن است ولي مصرف حدود 1999 ميلي گرم در روز اكثرا توصيه ميشرود.
ويتامين D نيز هنگامي كه پوست در معرض نور خورشيد قرار گرفته باشد توليد ميشود ، اگرچه بسياري از مردم؛ قادر به توليد ويتامين D به طور طبيعي با واسطه نور خورشيد هستند، ولي در افراد مسن، در بعضي
اوقات بدليل اينكه كمتر در معرض نور خورشيد قرار مي گيرند ، دچار كمبود ويتامين D ميشوند. به همين دليل براي آنها ويتامين D به صورت مكمل، براي مصرف روزانه، مخصوصا، در افراد چاق كه در خطر ابتم به
كمي ويتامين D هستند لازم است.
تمرينات منظم جهت تقويت استخوان
به طور منظم تمرينات تحمل وزن و تقويت ماهيچه، از پوكي استخوان جلوگيري ميكند وبا بهبود تعادل و انعطاف پذيري بهتر ، كاهش افتادن و شكستگي استخوان را داريم.به همين دليل ورزش براي افررادي كره
ديابت دارند بسيار مهم و لازم است از طرف ديگر ورزش به كاهش سطح قند خون كمك ميكند.
زندگي سالم
ترك سيگار و مصرف الكل همراه با حفظ وزن در محدوده نرمال نه تنها به درمان بيماري ديابت كمك ميكند بلكه به سممت استخوان هم كمك ميكند.
درمان دارويي
درمان دارويي تاييد شده براي پيشگيري و درمان پوكي استخوان در زنان يائسه و مردان معمولا تجويز ميشوند، اگرچه تحقيقات زيادي براي تعيين ميزان تاثير اين درمان ها در بيماران مسن مبتم به ديابت مورد نياز
است.
به حداقل رساندن خطر افتادن
دو مرحله مهم براي جلوگيري از افتادن شامل 1( پوشيدن كفش مناسب 2( نصب دستگيره و نرده در حمام ، راه پله و پاكسازي مسير رفت و آمد سالمندان ديابتي از مخاطرات ايجاد كننده
خطر سقوط )مانند فرش هايي كه در مسير رفت و آمد ثابت نشده اند (
من درد استخوان ندارم، آيا به اين معني است كه پوكي استخوان دارم؟
پوكي استخوان يك بيماري بدون درد است تا زماني كه شكستگي رخ دهد. بنابراين اگر دردي نداريد، به اين معني نيست كه شما پوكي استخوان نداريد. پوكي استخوان شديد حتي بدون شكستگي ممكن است
وجود داشته باشد .
آيا مصرف كلسيم و ويتامين D ميتواند از استخوان هاي من مراقبت كند؟
كلسيم و ويتامين D ، براي سممتي پوكي استخوان بسيار مهم هستند. مصرف مقدار كافي كلسيم را ميتوان از طريق رژيم غذايي تامين كرد، اگر اين شرايط اتفاق نيافتد ، از طريق تجويز مكمل مي توان اقدام كرد .
بيشتر ويتامين D از طريق جذب نور خورشيد بدست مي آيد و مكمل هاي گاهي اوقات مورد نياز است، مخصوصا براي افرادي كه در معرض نور آفتاب قرار نمي گيرند. ويتامين D در برخي غذاها موجود است، براساس
توصيه IOF ، مكمل هاي ويتامين D، براي افراد بالاي 09 سال براي حفاظت از افتادن و شكستگي نياز است.
در نظر داشته باشيد كه اگرچه لازم است ، نسبت به دريافت كافي ويتامين D و كلسيم اطمينان حاصل شود ولي براساس نظر پزشك معالج استفاده از درمان دارويي براي پيشگيري از
پوكي استخوان گاهي نياز است

پیام های بهداشتی برای سالمندان

1- فعالیت های روزمره حفظ شوند و اجتناب از نشستن و خوابیدن طولانی

2- انجام پیاده روی و اجتناب از تمرینات سنگین و ورزشی

3- رژیم غذایی مناسب و متناسب با فعالیتهای فیزیکی

4- کنترل چاقی با رژیم غذایی و ورزش

5- خواب شبانه بدون استفاده از قرص

6- رعایت بهداشت فردی (استحمام روزانه و استفاده کمتر از صابون)

7- اجتناب از یبوست با تمرینات ورزشی و برنامه منظم اجابت مزاج

8- اجتناب از تنهایی و خستگی و داشتن فعالیت اجتماعی

9- درمان و مراقبت صحیح از بیماریها

 10- دریافت معاینات بطور مکرر

 11- اجتناب از هوای بسیار سرد و بسیار گرم

12- دقت لازم در زمان عبور از پله ها

 13- روشنایی کافی محیط

 14- اجتناب از انجام حرکات سریع

 15- دقت در راه رفتن روی فرشها و قالیچه ها

 16- در صورت افتادن حتماً با پزشک مشورت شود.

 17- احتیاط در عبور از عرض خیابان

 18- مصرف داروها با مشاوره پزشک

 19- کمک گرفتن از اعضاء خانواده برای مصرف صحیح دارو

 20- استفاده از دارو فقط در موارد ضرورت

 21- مصرف مایعات فراوان و رژیم غذایی متناسب (ماهی، میوه، سبزیجات، کم نمک و ...)

 

اقدامات حفظ تندرستی نسبی در افراد سالمند

  • انجام فعالیتهای روزمره زندگی (D.L) در ساعات مشخص و منظم برای حفظ نظم  ریتم  طبیعی بدن
  • داشتن یک برنامه خواب منظم (خوابیدن در ساعات منظم + عدم مصرف قرصهای خواب آور و ...)
  • حفظ بهداشت فردی (استحمام روزانه، بهداشت دهان و دندان و ...)
  • حفظ حرکات طبیعی روده ها (رژیم غذایی حاوی فیبر، داشتن فعالیت و ورزش و ...)
  • حفظ فعالیتهای اجتماعی (حفظ بهداشت روانی، مشارکت در امور اجتماعی و...)
  • اقدامات بهداشتی و پیشگیری کننده (کنترل منظم فشارخون، وزن بدن، معاینات دوره ای و ...)
  • دقت و احتیاط در دریافت داروها (عدم مصرف خودسرانه، کمک گرفتن از افراد حرفه ای و...)

                                                                                            مرکز بهداشت شهرستان چالوس ( واحد سلامت خانواده 1396 )

                                                                                         تهیه و تنظیم : نسرین مژدهی فرد

 

 

چند توصيه تغذيه اي براي سالمندان

مقدمه

در دوران سالمندي تغييراتي در كار كرد تمام بخشهاي بدن از جمله دستگاه گوارش پديد  مي آيد كه سبب بروز اختلالاتي مي شود ، از جويدن و بلع گرفته تا هضم و جذب  غذا را تحت تاثير قرار داده ، بر نوع تغذيه سالمند اثر مستقيم مي گذارد. در اين دوران ضعف در بينائي بوجود آمده كه موجب عدم تحريك اشتها از طريق ديدن غذا ميشود. ضعيف شدن حس بويائي و چشائي سبب مي شود كه فرد سالمند لذت كافي از خوردن غذا نبرد.

 

چند توصيه تغذيه اي به سالمندان:

  • براي رفع يبوست بايد تحرك بيشتري داشته باشند، ورزش كنند و دريافت مايعات و فيبرهاي غذائي را افزايش دهند، مصرف مايعات را به 8-6 ليوان در روز برسانند، دريافت آب گرم بويژه در حالت ناشتا عمل دفع را تحريك مي كند. و طبق نظر پزشك كمي سبوس به غذا ( مانند ماست ، سوپ و شير) اضافه شود.
  • افزايش مصرف سبزيها و ميوه ها در رژيم غذايي و نوشيدن آب آلو يا آب ميوه هاي هسته دار سبب هضم بهتر غذا شده ، موجب راحتي اجابت مزاج مي شود.
  • از آنجا كه خشكي دهان سبب سختي در بلع راحت غذا مي شود. شستشوي دهان قبل از غذا جهت مرطوب نمودن آن در رفع اين مشكل بسيار تاثير گذار است.
  • مشكلات دنداني كه سالمند با آن روبرو است ، در عمل جويدن غذا كه يكي از ناراحتي هاي شايع در اين دوران محسوب ميشود ايجاد اختلال مي كند.مصرف مايعات همراه با غذا به رفع اين مشكل كمك مي نمايد.

بايد غذاي سالمند را به صورت خرد شده ، رنده شده يا آسياب شده بر حسب تحمل او تهيه گردد.

سبزيها ، دانه ها و ميوه هاي پخته را بصورت له شده يا نرم شده بوسيله مايعات در اختيار او قرار دهيد سبزي هاي خام سالادي را نيز بايد خوب خرد كرد. گوشت قرمز ، ماهي و مرغ را مي توان بصورت چرخ شده در اختيار سالمند قرار داد.

  • استفاده از تخم مرغ به ميزان 3 بار در هفته به تنهائي يا همراه با ساير غذاها توصيه مي شود.
  • شير غذاي كاملي است حداقل روزانه 3-2 سهم از لبنيات مانند شير و يا ساير فرآورده هاي آن به ويژه ماست و پنير مصرف نمائيد.
  • شرايط آرام ، افزايش نور محل صرف غذا ، منظره مناسب ، تميز و خوشايند به سالمند كمك مي كند تا از خوردن غذا لذت ببرد و هضم و جذب غذاي او راحت تر صورت گيرد.

 

 

 

 

  • تغذيه سالمندان مبتلا به بيماريهاي قلبي و عروقي:

بايد از گوشت سفيد بدون چربي و پوست استفاده كنند و ميزان گوشت مصرفي خود را به 180 گرم در روز محدود نمايند و ميزان مصرف آنرا به حداقل 2 واحد در روز برسانند ، خوردن سبزي ها و ميوه ها را افزايش دهند ، روغن جامد يا كره مصرف نكنند و روغن زيتون استفاده شود ، بجاي تخم مرغ كامل فقط از سفيده آن استفاده شود ، نان ها را بصورت كامل يا سبوس دار مصرف نمايند. استفاده از نمك، ادويه جات ، ترشيجات و نوشابه ممنوع مي باشد.

 

  • تغذيه سالمندان مبتلا به فشارخون ، ديابت و چاقي:

بايستي زير نظر يك متخصص تغذيه وزن خود را كاهش دهند و از يك رژيم كنترل شده پيروي نمايند.

مصرف نمك و چربي بخصوص چربي هاي مخفي در گوشت و پوست مرغ را در غذاها كم كرده و در عوض ، مصرف پتاسيم را با خوردن ميوه هائي مثل پرتقال ، سيب و موز ..... افزايش دهند.

در رژيم غذايي بايستي بر ميزان مصرف كلسيم افزوده ، كلسيم مورد نياز را از طريق شير و ماست تامين نمايند. نيز مصرف سبزيجات و ميوه ها بصورت خام را افزايش داده ، از هواي آلوده پرهيز نمائيد. انجام فعاليت منظم بدني و عدم مصرف دخانيات به كنترل بيماري كمك مي نمايد.

 

  • تغذيه سالمندان مبتلا به پوكي استخوان:

از علل بروز پوكي استخوان ، كمبود كلسيم ، منيزيم ، فسفر ، فلوئور و ويتامين D مي باشد.

عدم تحرك ، استعمال سيگار، سابقه خانوادگي مصرف زياد و طولاني مدت كافئين ( قهوه چاي) و استفاده از برخي داروها از علل ديگر پوكي استخوان محسوب مي شوند.

بيمار مبتلا به پوكي استخوان بايستي از مكمل هائي نظير ويتامين D استفاده كند و مصرف ماهي را نيز افزايش دهد. مصرف شير را به حداقل 3 ليوان در روز برساند ، استفاده از نور مستقيم آفتاب به مدت 30-15 دقيقه به بهبود بيمار كمك مي كند. روزانه حدقل 30 دقيقه  ورزش سبك ( پياده روي ) نمايد.

 

4-تغذيه سالمندان مبتلا به الزايمر:

چون اين سالمندان گرفتار زوال عقل هستند، بايستي صرف وعده هاي غذايي به آنها يادآوري شود و از گرسنگي هاي طولاني مدت در آنها جلوگيري  بعمل آيد. ويتامين B6 و B2 و B12 و C ، غلات ، آهن ، روي ، به ميزان لازم در رژيم غذايي آنها گنجانده شده و نظارت و برنامه ريزي غذايي و زمان تغذيه آن ها لازم است.

 

5-تغذيه سالمندان مبتلا به سرطان:

افزايش مصرف سبزيهاي خام مثل سير ، هويج ، پياز ، گوجه فرنگي ، كلم ، سبزيهاي سبز برگ ، پروتئين سويا و افزايش مصرف حبوبات توصيه مي شود.

 

 

.

  • قدم زدن بهترين نوع ورزش است.
  • با فعاليتهاي بدني و رژيم غذايي مناسب بايد از گرايش به چاقي جلوگيري كرد.
  • نظافت شخصي بسيار مهم است به خاطر بسپاريد كه پوست در سنين بالا خشك مي شود بنابراين از استفاده زياد صابون بپرهيزيد.
  • اجابت مزاج منظم درسنين بالا اهميت دارد.
  • تلاش كنيد فعال باشيد و با خويشاوندان ، دوستان و همسايگان تماس برقرار كنيد.
  • حتي اگر تشنه نباشيد آب ، مايعات و آب ميوه به مقدار زياد و مكرر بنوشيد.( مصرف 8-6 ليوان آب در روز را فراموش نكنيد.)
  • آب و هواي زياد سرد و زياد گرم مناسب سالمندان نيست.
  • براي جلوگيري از خطرات ناشي از مصرف نامناسب دارو تاكيد مي شود داروها با مشورت پزشك و زير نظر يك فرد آگاه مصرف شود و فقط از داروهاي اساسي استفاده شده و از داروهاي غير معمول پرهيز گردد.

 

 

 

 

مركز بهداشت شهرستان چالوس

واحد سلامت خانواده 1395

تهیه و تنظیم : نسرین مژدهی فرد